De online masterclass Stikstof in de landbouw is bedoeld voor agrarisch ondernemers die meer willen weten over de achtergronden van de stikstofproblematiek en wat dit betekent voor hun bedrijf. De masterclass is bedoeld voor ondernemers uit alle sectoren (melkvee, intensief en landbouw). Het gaat om een eerste verkenning van het dilemma en inzicht in de uitdagingen die voor ons liggen.

Wil je meer weten over de masterclass of ben je benieuwd waar jij je kunt aanmelden? Kijk dan op een van de websites van de betrokken opleidingsinstellingen:



Al aangemeld?

Heb jij je al aangemeld voor de masterclass en heb jij je inloggegevens al ontvangen? Je kunt de masterclass openen via de uitnodigingsemail of via deze pagina (vergeet niet in te loggen in het menu rechts in je scherm).


Inhoud van de masterclass

De masterclass Stikstof in de landbouw begint met een korte introductievideo door Ronald Sol, docent bedrijfskunde & agribusiness bij HAS Hogeschool. Daarna nemen deskundigen u in 3 modules mee in feiten en cijfers, geven handreikingen en maken oplossingen bespreekbaar. Elke module bestaat uit een korte introductievideo en meerdere inhoudelijke video's (maximaal 3). Na iedere inhoudelijke video beantwoordt u een vraag. Daarna gaat u door naar de volgende.


Module 1: Algemene verkenning van de stikstofproblematiek, achtergronden en oplossingsrichtingen


Prof.dr.ir. Wim de Vries: hoogleraar bij de leerstoelgroep Milieusysteemanalyse van Wageningen University & research. Zijn leerstoel is ‘Integrale stikstofeffectanalyse’, maar het onderzoek is breder dan stikstof alleen.

Expertise gebied: De Vries richt zijn onderzoek onder andere op de effecten van de toevoer van stikstof, fosfaat, zuur en zware metalen aan landbouwgronden op lucht-, bodem- en waterkwaliteit.

Daarbij gaat het met name om de emissies van ammoniak en broeikasgassen naar de lucht, de veranderingen in bodemvruchtbaarheid door accumulatie of verlies aan organische stof, nutriënten en metalen en de uit- en afspoeling van stikstof en fosfaat naar grond- en oppervlaktewater. 

Inhoud van module 1: De Vries vertelt over de algemene achtergronden van de stikstofproblematiek. De Vries vertelt over de positieve werking van stikstof als voedingsstof voor planten (essentieel voor voedselproductie). Daarna gaat hij in op de uitstoot van ammoniak, de betrouwbaarheid van metingen en modellen, de verhoogde uitspoeling van nitraat naar grondwater, afspoeling van nitraat naar oppervlaktewater en lachgas naar de atmosfeer. Ten slotte geeft hij oplossingsrichtingen aan en een toekomstperspectief voor de landbouw.


Module 2: Stikstofreductie op voeding en stalniveau

Joost van de Borne: lector Healthy Farming aan HAS Hogeschool.

Expertise gebied: Van de Borne richt zich op voeding en gezondheid van landbouwhuisdieren en ontwikkeling van toekomstbestendige stalsystemen. Vanuit zijn rol wil hij graag een bijdrage leveren door inzicht te geven in de mogelijkheden om via management op dier- en stalniveau de uitstoot van stikstof te verlagen. 

Hierbij gaat hij in op de kansen voor zowel de korte als (middel)lange termijn en dat maatregelen op bedrijfsniveau een integraal karakter moeten hebben om succesvol te zijn, dus niet enkel gericht op reductie van stikstofemissie.

Inhoud van module 1: Van de Borne vertelt meer over de achtergrond van de benuttig van stikstof door landbouwhuisdieren (rundvee, varkens, pluimvee) voor productiedoeleinden. Tevens wordt het handelingsperspectief geschetst voor verlaging van stikstofuitstoot op dierniveau en de bijbehorende randvoorwaarden en aandachtspunten. Een aantal concrete voorbeelden wordt behandeld. Ook worden ontwikkelingen toegelicht die perspectief bieden om stikstofemissie - al dan niet brongericht - op stalniveau te verlagen. Bestaande en geaccepteerde technieken komen hierbij aan de orde, maar ook nieuwe initiatieven worden besproken aan de hand van voorbeelden.


Module 3: Kansen tot stikstofreductie voor de grondgebonden veehouderij


Dr. Agnes van den Pol: lector Grasland en beweiding bij Aeres Hogeschool Dronten

Expertise gebied: Van den Pol richt zich op de grondgebonden veehouderij. Wat kun je bereiken met grasland en voedergewassen? Hoe kunnen graslanden optimaal beheerd en benut worden om waarde te creëren voor ondernemer én maatschappij? Een efficiënt gebruik van stikstof met minimale verliezen is daar onderdeel van.

Inhoud van module 3: Van den Pol gaat in op wat mensen in de praktijk kunnen doen om op grondgebonden veehouderijbedrijven tot minder stikstofverliezen te komen (ruwvoergewassen). En wat betekent dit in het gehele plaatje van het bedrijf. Er is immers meer dan alleen stikstof. Optimaliseren is niet eenvoudig, maar het kan wel; het vraagt vakmanschap van de ondernemer. Natuurlijk gaat het over beweiding en de kansen die dit biedt, maar dat is zeker niet de enige knop waar aan gedraaid kan worden.